X jest dwudziestą czwartą literą alfabetu łacińskiego, który (głównie w Średniowieczu) stał się podstawą wielu alfabetów narodowych, w tym także alfabetu polskiego. W ten sposób litera x jest obecna w prawie wszystkich alfabetach narodowych wywodzących się z alfabetu łacińskiego. Także we współczesnym alfabecie polskim występuje nadal, gdyż nie została z niego usunięta żadnym aktem normatywnym (co prawda RJP w swych opiniach twierdzi inaczej, lecz nie uzasadniając swojego stanowiska merytorycznie i nie powołując się na jakiekolwiek źródła historyczne). Występowanie litery x w zapisie języka polskiego reguluje ortografia: w dawnych zapożyczeniach w których oryginalnie było x w pisowni polskiej jest ono zamieniane na ks, rzadziej na gz, na przykład łacińskie słowo textile oznaczające tkaninę lub suknię po długim procesie adaptacji jest współcześnie zapisywane w języku polskim jako tekstylia, podobnie contextus (związek) → kontekst, expeditio (wyprawa) → ekspedycja, luxus (bujny wzrost, rozpusta, zbytek) → luksus, exemplar (odpis, kopia, obraz, wzór) → egzemplarz. Prócz słów współcześnie zapożyczanych, lub jeszcze nie w pełni zaadoptowanych, w języku polskim litera x jest używana sporadycznie także w innych kontekstach, np. jako symbol lub skrót oraz w tablicach rejestracyjnych pojazdów.
Nazwę tej litery w języku polskim wymawia się jako iks.
edytuj Nauki przyrodnicze
- XXX – używany jest do oznaczania filmów, pism i innych dzieł o charakterze pornograficznym (od ang. X rated)
- X – tytuł mangi i anime autorstwa grupy Clamp
- X - album Kylie Minogue
- X – album muzyczny zespołu INXS
- X – płyta brytyjskiej hardrockowej grupy Def Leppard
- X – amerykański zespół punkrockowy
- X – skrót pseudonimu amerykańskiego rapera DMX-a
- XXX – to także symbol ruchu społeczno-kulturalnego Straight edge powstałego w Stanach Zjednoczonych na początku lat 80. XX wieku.
- x – znak "na" służący do opisywania wymiarów (zobacz też rozmiar koperty)
- oznaczenie mnożnika służące do podania jakiejś wartości jako wielokrotności innej wartości (na przykład CD-ROM o prędkości odczytu 32x odczytuje dane z prędkością dochodzącą do 4800 KiB/s, czyli trzydzieści dwa razy szybciej niż używana jako wartość odniesienia 150 KiB/s)
- oznaczenie powiększenia w urządzeniach optycznych (np. obraz widziany przez lupę o powiększeniu 3x będzie postrzegany jako trzy razy większy od oryginału)
- w oznaczeniach lornetek separuje wartość powiększenia od wielkości obiektywu (np. lornetka 7x40 ma przybliżenie siedmiokrotne i obiektyw o średnicy czterdzieści milimetrów)
- grubość przedmiotów (np. x2 (mm))
- kąt ścięcia rogów przedmiotów (np. 7x45° (7 mm pod kątem 45 stopni))
- x – symbol IPA samogłoski
- popularne oznaczenie niewiadomej, np. 2x − 3 = 3x − 3
- x – spontaniczny zastępnik znaku mnożenia (zobacz też asterysk)
- w emotikonach – oznacza przymknięte oczy, np. xD
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
X
|
