WikiPortallus: Wojska Wielkopolskie.html

Armia Wielkopolska (właściwie: Siły Zbrojne Polskie byłego zaboru pruskiego) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919.

edytuj Okręgi wojskowe

Rozkaz dzienny nr 2 z 7 stycznia 1919 roku dokonał podziału opanowanych ziem na siedem Okręgów Wojskowych:

Władze stwierdziły konieczność zwiększenia liczebności oddziałów powstańczych, stąd 17 stycznia ogłoszono pobór do Armii Wielkopolskiej – objął on roczniki: 1897, 1898 i 1899. Następnego dnia dokonano podziału frontu na kilka odcinków: północny, zachodni, południowo-zachodni ("Grupa Leszno") i południowy.

edytuj 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich

1 kwietnia 1919 r. utworzono II Batalion Telegrafistów Wielkopolskich, a w jego składzie, 10 kwietnia 1919 r. 1 Kompanię Telegrafistów, we wrześniu 1919 r. przemianowaną na 14 Kompanię Telegrafistów. 23 kwietnia 1919 r. przystąpiono do organizacji 2 Batalionu Saperów Wielkopolskich.

28 maja 1919 w Wągrowcu ppłk Lucjan Kędzierski rozpoczął organizować 3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej. Pułk utworzono z połączenia II dywizjonu 1 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej i II dywizjonu 2 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej. W lipcu 1919 r. w Biedrusku sformowano III dywizjon. W sierpniu 1919 r. po wyjeździe pułku na front litewsko-białoruski utworzono baterię zapasową. Zadaniem baterii było szkolenie rezerw i uzupełnianie nimi pułku walczącego na froncie. Na bazie baterii zorganizowano nowe pododdziały: 10 baterię, IV dywizjon i II dywizjon 214 Pułku Artylerii Polowej. Po zakończeniu działań wojennych IV/14 pap włączono do 30 Pułku Artylerii Polowej, a II/214 pap stał się zalążkiem 23 Pułku Artylerii Polowej. 8 sierpnia 1919 r. pod Zasławiem ppłk Kędzierski zostaje śmiertelnie ranny.

7 września 1919 r. I dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej, przemianowany na 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej wyjechał na front litewsko-białoruski, gdzie wszedł w skład grupy płk Jaźwińskiego i uczestniczył w walkach o Połock. 19 października 1919 r. dywizjon został podporządkowany dowódcy 14 DP.

10 grudnia 1919 r. 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 14 Dywizję Piechoty, a podporządkowane jednostki odpowiednio na:

edytuj 2 Dywizja Strzelców Wielkopolskich

W wyniku konsolidacji Wojska Polskiego 17 stycznia 1920 r. 2 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 15 Dywizję Piechoty.

edytuj 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich

6 czerwca 1919 pod dowództwem gen. ppor. Wincentego Odyńca sformowano 3 Dywizję Strzelców Wielkopolskich.

Pułki 69 i 70 powstały w trakcie walk na froncie południowym powstania, a 68 Pułk Piechoty Wielkopolskiej z poznańskich oddziałów 1 Pułku Rezerwowego.

W wyniku konsolidacji Wojska Polskiego 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 17 Dywizję Piechoty.

edytuj 4 Dywizja Strzelców Wielkopolskich

7 sierpnia 1919 Naczelne Dowództwo WP rozkazem nr 2536/III nakazało Dowództwu Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim przystąpić do formowania 4 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, której zadaniem miało być zajęcie Pomorza. Duży napływ ochotników – Pomorzan i Kaszubów – spowodował, że 16 sierpnia dywizję przemianowano na Dywizję Strzelców Pomorskich. Jej dowódcą i jednocześnie organizatorem został płk Stanisław Wilhelm Skrzyński, a szefem sztabu – kpt. Władysław Zakrzewski. Pierwszym pułkiem, który wszedł w skład dywizji był, organizowany od 30 maja 1919 w Inowrocławiu z ochotników z Pomorza, Toruński Pułk Strzelców, którego dowódcą został mianowany kpt. Władysław Koczorowski. Drugim pułkiem był, tworzony od 17 sierpnia w Inowrocławiu, Grudziądzki Pułk Strzelców (dowódca por. Ludwik Bociański). Zalążkiem tego oddziału stała się 2. kompania strzelecka, znana wcześniej jako kompania obornicka, wydzielona z Toruńskiego Pułku Strzelców.

7 października 1919 dowódca dywizji rozkazem nr 30 nakazał przystąpić do formowania kolejnych pułków: Starogardzkiego Pułku Strzelców w Pakości (dowódca kpt. Stefan Meissner) i Kaszubskiego Pułku Strzelców w Poznaniu (dowódca por. Leon Kowalski).
Brak wykwalifikowanej kadry artyleryjskiej opóźnił proces tworzenia pododdziałów artylerii dywizyjnej. Dopiero bowiem 10 listopada ppor. Tadeusz Łukowicz rozpoczął formowanie Pomorskiej Baterii Artylerii Polowej. Wspólnym elementem podkreślającym polskość oddziałów dywizji był biały orzełek noszony na rogatywkach.
24 października 1919 Naczelnik Państwa Józef Piłsudski przyjął szefostwo nad Kaszubskim Pułkiem Strzelców. Od początku 1920 Dywizja Strzelców Pomorskich stanowiła trzon Frontu Pomorskiego pod dowództwem gen. Józefa Hallera.
17 stycznia 1920 oddziały dywizji przekroczyły linię demarkacyjną pod Inowrocławiem, wkraczając na Pomorze Gdańskie przyznane Polsce decyzją traktatu wersalskiego. Pułki skierowały się najpierw na Toruń. Toruński Pułk Strzelców pod Gniewkowem, a Grudziądzki Pułk Strzelców pod Wygodą i Brannem napotkały na opór oddziałów Grenzschutzu, który został jednym uderzeniem złamany. 18 stycznia w południe Pomorska Dywizja Strzelców osiągnęła Podgórz – przedmieście Torunia.
W związku z reorganizacją jednostek Wojska Polskiego Minister Spraw Wojskowych rozkazem nr 1401 z 5 marca 1920 przemianował Pomorską Dywizję Strzelców na 16 Pomorską Dywizję Piechoty.

Pułki strzelców przemianowano na pułki piechoty, nadając im odpowiednią numerację, przy jednoczesnym zachowaniu dotychczasowych nazw wyróżniających. Tak więc od tego momentu nazwy poszczególnych oddziałów były następujące:

edytuj Ułani wielkopolscy

Już po zakończeniu walk w Wielkopolsce i formalnym podporządkowaniu Armii Wielkopolskiej wojskom dowodzonym przez J. Piłsudskiego i przekształceniu jej w wojska tzw. Frontu Wielkopolskiego latem 1920 r. zostały wystawione dwa dodatkowe pułki kawalerii:

edytuj Przysięga

21 stycznia NRL ustaliła rotę przysięgi Armii Wielkopolskiej. Z tego powodu pojawił się konflikt pomiędzy Radą, a szefem sztabu, piłsudczykiem Stachiewiczem. W sytuacji, gdy przedstawiciele Wielkopolski zasiadali w rządzie w Warszawie, a Trąmpczyński miał zostać marszałkiem Sejmu Ustawodawczego, NRL wciąż obstawała przy formalnej przynależności ziem wielkopolskich do Prus. Tekst przysięgi zobowiązywał więc żołnierzy do wierności Radzie, a nie władzom warszawskim. 26 stycznia 1919 żołnierze Armii Wielkopolskiej, wraz z gen. Dowborem-Muśnickim, złożyli uroczystą przysięgę na placu Wilhelmowskim, przemianowanym wówczas na plac Wolności w Poznaniu.

Podpisanie rozejmu nie oznaczało automatycznego zaprzestania wszelkich działań zbrojnych. Nie zostało określone, kiedy układ wchodzi w życie, a Niemcy - wbrew postanowieniom rozejmu - zatrzymali tereny ciągnące się od Miałów na północy, poprzez Międzychód i Zbąszyń na południu. 18 lutego 1919 doszło do potyczki pod Rynarzewem, Polacy zdobyli wówczas pociąg pancerny.

edytuj Rozbudowa armii

W kwietniu 1919 generał Dowobor-Muśnicki zajął się przede wszystkim rozbudową Armii Wielkopolskiej. 3 maja jej część wzięła udział w defiladzie, która odbyła się na podpoznańskim lotnisku Ławica. Siły wielkopolskie liczyły sobie już wówczas ok. 70 tys. żołnierzy, wchodzących w skład 12 pułków strzeleckich, 2 brygad kawalerii, 3 pułków artylerii, 4 dywizjonów lotniczych, pododdziału łączności i saperów oraz służby sanitarnej.

24 maja konieczność wprowadzenia jednolitego dowództwa zauważył gen. Dowbor-Muśnicki, który pisał do Komisariatu NRL:

Dowbor-Muśnicki myślał o sobie, jako o dowódcy całości sił polskich na froncie zachodnim. Jednak 25 maja 1919 Armia Wielkopolska została podporządkowana Naczelnemu Dowództwu WP, przy zachowaniu jej odrębnej organizacji. Natomiast w dniu 30 maja 1919 roku przekształcono Straż Ludową w Wojska Obrony Krajowej.

edytuj Dowódcy Wojsk Wielkopolskich

Pierwszym dowódcą Armii (jak i całego powstania) był mjr Stanisław Taczak. Lecz z przyczyn personalnych (zbyt niski stopień) i politycznych (dopuszczał do organizacji rad żołnierskich), Józef Piłsudski zaproponował komisariatowi NRL dwóch kandydatów na to stanowisko: gen. Eugeniusza de Henning-Michaelisa i gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. Ostatecznie Rada wybrała Muśnickiego i to on 11 stycznia otrzymał mocą dekretu NRL tytuł "Głównodowodzącego wszystkich Sił Zbrojnych Polskich byłego zaboru pruskiego".^[2]

edytuj Guziki żołnierskie Armii Wielkopolskiej

edytuj Oznaczenia stopni wojskowych Armii Wielkopolskiej

Szeregowiec armii wielkopolskiej	Starszy szeregowiec armii wielkopolskiej	Kapral armii wielkopolskiej	Plutonowy armii wielkopolskiej
Sierżant armii wielkopolskiej	Sierżant sztabowy armii wielkopolskiej	Podporucznik armii wielkopolskiej	Porucznik armii wielkopolskiej
Kapitan armii wielkopolskiej	Podpułkownik armii wielkopolskiej