WikiPortallus: Floryda.html

Floryda, ang. State of Florida – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią. Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu; 2/3 stanu pokrywają tereny leśne.

Uwaza sie ze pierwszymi Europejczykami, ktorzy ujrzeli Floryde byli John i Sebastian Cabot, ktorzy w 1498 roku dokryli dzisiejszy Cape Florida na Key Biscayne w Miami. W tym czasie 100 tysiecy mieszkancow tych terenow tworzylo kilka roznych plemion. Timcua na polnocy Florydy, Calusa na poludniowym zachodzie wokol jeziora Okeechobee, Apalachee w Panhandle oraz Tequesta wzdluz poludniowo-wschodniego wybrzeza.

W 1513 roku w Hiszpan Juan Ponce de Leon podziwial ten kraj w czasie trwania Pascua Florida, festiwalu kwiatow i to co zobaczyl, nazwa La Florida - "Kraj Kwiatow". Osiem lat pozniej powrocil z poleceniem krola Hiszpani, by podbic i skolonizowac te terytoria. Byla to pierwsza z kilku hiszpanskich wypraw zapoczatkowanych pogloskami o zlocie ukrytym na polnocy regionu. Gdy stalo sie jasne, ze Floryda nie kryje zadnych olsniewajaych bogactw, zainteresowanie spadlo.

Przybycie francuskich hugenotow w 1562 roku zmusilo Hiszpanow do wlozenia wiekszego wysilku w osadnictwo. Trzy lata pozniej Petro Menendez de Aviles zalozyl St. Augustine - najdluzej istniejaca europejska osade na tym kontynencie. w 1586 roku St. Augustine zostalo zrujonowane przez atak brytyjskiej artylerii morskiej pod dowodztwem Francisa Drake'a. Krwawy konflikt o kontrole nad Ameryka Polnocna, ktory wywiazal sie pozniej, zostal zazegnany kiedy Brytyjczycy przejeli Hawane - kluczowa posiadlosc Hiszpanii, by wymienic ja na Floryde, z ktora Hiszpanie chetnie sie rozstali by odzyskac Hawane. Do tego czasu rdzenni mieszkancy Florydy zostali zdziesiatkowani przez choroby, a indianska ludnosc Florydy powoli stawala sie mieszanka roznorakich plemion przybywajacych z zachodu, zwana pod nazwa seminolow, ktorych na ogol pozostawiono w spokoju.

Po uzyskaniu przez Ameryke niepodleglosci i zwroceniu Florydy Hiszpanii, Stany Zjednoczone zaczely rozwazac przejecie kontroli nad tym stanem. W 1814 roku amerykanski general Andrew Jackson wyruszyl na poludnie zabijajac setki Indian, co dalo poczatki pierwszej wojnie z Saminolami. Pod pretekstem pacyikacji Seminolow odbyla sie proba przejecia tego regionu. Hiszpanie formalnie oddali Floryda Stanom Zjednoczonym w 1819 roku. Jackson zostal zaprzysiezony na pierwszego amerykanskiego gubernatora Florydy, a Tallahassee obrane na osrodek nowej administracji. Jedynascie lat pozniej na mocy Act of Indian Removal (aktu o usuniecie Indian) wszyscy rdzenni Amerykanie z Poludnia mieli byc przeniesieni do rezerwatow na srodkowym wschodzie. Wiekszosc Seminolow byla zdeterminowana by pozostac na swoich ziemiach i tak wybuchla druga wojna z Seminolami, w czasie ktorej Indianie zostali zepchnieci na tereny Everglades daleko od zyznych pol srodkowej Florydy, gdzie w koncu zgodzili sie pozostac.

Floryda uzyskala status stanowy 3 marca 1845 roku, co zbieglo sie w czasie z okresem prosperity spowodowanego rozwojem kolei zelaznej. Glownym wkladem Florydy jako czlonka Konfedereacji w czasie wojny secesyjnej bylo zaopatrzenie w zywnosc. Dalo to przedsmak powojennej roli ekonomicznej stanu po ponownym wlaczeniu do Unii. Gdy gracze gieldowi z polnocy inwestowali na Florydzie, gazety calego kraju wychwalaly wlasciwosci zdrowotne jej klimatu. Ta wczesna promocja Florydy jako regionu turystycznego, naklonila wielu bogaczy do spedzania tu zimy. Henry Flagrer otworzyl kilka luksusowych domow wypoczynkowych na polnocno-wschodnim wybrzezu i rozszerzyl swa linie kolejowa Florida East Coast Railroad na poludnie, przyczyniajac sie ten sposob do powstania miejscowosci takich jak Palm Beach. Hanry Pland doprowadzil swoja linie kolejowa do Tampa, przeksztalcajac je w kwitnace miasto portowe. Klimat Florydy umozliwial uprawe zima owocow cytrusowych, ktore sprzedawano na polnocy kraju, stan zostal rowniez znaczacym producentem wolowiny. Po I wojnie swiatowej kazdy chcial miec swoj kawalek Florydy i specjalnie wynajmowane pociagi przywozily tysiace chetnych do kupienia ziemi, jednak wiekszosc tych transakcji istniala na papierze. W 1926 roku zaczely plajtowac banki, a wielki krach na Wall Street zniweczyl fortuny milionerow, ktorych wczesniejsze inwestycje pozwolily rozwinac sie stanowi.

Floryde uratowala II wojna swiatowa. Tysiace oddzialow wojskowych przybylo, by strzec wybrzeza. Puste hotele sluzyly za koszary i zolnierze poznali smak Florydy, co sklonilo wielu z nich to powrotu po wojnie. W polowie lat 60-dziesiatych administracja stanowa wspierala Disney Corporation w przeksztalcaniu sporego kawalka Srodkowej Florydy w Walt Disney World, najwiekszy z parkow tematycznych, jaki kiedykolwiek istnial. Jego ogromny sukces finansowy pozwolil znalezc Florydzie stale miejsce na miedzy narodowym rynku turystycznym: co piata osoba sposrod 12 milionow mieszkancow tego stanu bezposrednio lub posrednio utrzymuje sie z przemyslu turystycznego.

edytuj Geografia

Floryda jest w większości położona na wielkim półwyspie pomiędzy Zatoką Meksykańską, Oceanem Atlantyckim i Cieśniną Florydzką. Graniczy ze stanami Georgia oraz Alabama na północy. Floryda leży niedaleko Karaibów, Kuby czy Wysp Bahama. Rozległy pas przybrzeżny Florydy był postrzegany przez rząd USA jako potencjalne miejsce ataku w trakcie II wojny światowej, dlatego zostały wybudowane lądowiska i pasy startowe na terenie całego stanu oraz dookoła niego. Do dziś około 400 z nich jest wciąż w użyciu.

edytuj Ludność

16,46% mieszkańców mówi w domu po hiszpańsku. Inne mniejszości językowe używają różnych języków kreolskich języka francuskiego (głównie haitańskiego), standardowego francuskiego, niemieckiego i włoskiego.

edytuj Edukacja

Administracją szkół podstawowych i średnich na Florydzie zajmuje się Florydzki Departament Edukacji.

W roku 2000 gubernator stanu podjął decyzję o zlikwidowaniu Florida Board of Regents, która kierowała systemem uniwersytetów stanowych (SUS). Na jej miejsce powstały komisje które zarządzały każdym uniwersytetem oddzielnie. Nowy system się jednak nie przyjął i w roku 2002 pierwszy gubernator stanu oraz senator USA Bob Graham zwołali referendum na temat przywrócenia systemu board-of-regents, ostatecznie w 2003 r. powstała Florydzka Komisja Gubernatorska, której podlegają uczelnie.

edytuj Fauna

edytuj Symbole Stanu

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne

p • d • e

Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych

Stany	Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Dakota Południowa • Dakota Północna • Delaware • Floryda • Georgia • Hawaje • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Karolina Południowa • Karolina Północna • Kentucky • Kolorado • Luizjana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Missisipi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • Nowy Meksyk • Nowy Jork • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensylwania • Rhode Island • Tennessee • Teksas • Utah • Vermont • Wirginia • Wirginia Zachodnia • Waszyngton • Wisconsin • Wyoming Dystrykt Kolumbii
Terytoria zależne	Baker • Guam • Howland • Jarvis • Johnston • Kingman • Mariany Północne • Midway • Navassa • Palmyra • Portoryko • Samoa Amerykańskie • Wake • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych

Floryda.html

Spis treści